άρθρα
25.06.2017

Άρθρο στη "Νέα Σελίδα", στο πλαίσιο του αφιερώματος της εφημερίδας στον Λαϊκισμό, τον Νεοφιλελευθερισμό και την Κρίση

Τα τελευταία χρόνια με ευκολία χρησιμοποιείται ο χαρακτηρισμός του λαϊκισμού για ετερόκλητες πολιτικές απόψεις. Ο «Λαϊκισμός» όμως διαχρονικά δεν αποτελεί μια αυτοτελή ιδεολογική και πολιτική έκφραση, αλλά χαρακτηρίζει την αντίληψη, το ύφος και τη μέθοδο που επιστρατεύονται από πολιτικά πρόσωπα και φορείς. Το καθεστώς Μουσολίνι ήταν φασιστικό, δεν θα το χαρακτήριζε κανείς απλώς ως λαϊκιστικό. Αντιαποικιακά κινήματα στη Μέση Ανατολή είχαν έντονα στοιχεία προσωπολατρίας, θα ήταν όμως ιστορική απλούστευση να χαρακτηρισθούν κυρίως ως λαϊκιστικά.

Η χρήση του όρου λαϊκισμού στις μέρες μας υποκρύπτει είτε αδυναμία κατανόησης των εξελίξεων, είτε σκοπιμότητα. Στο ερώτημα που αποσκοπεί ο συλλήβδην χαρακτηρισμός ως λαϊκιστικών διαφορετικών ιδεολογικών και πολιτικών απόψεων η απάντηση είναι σύνθετη και αφορά:

-Στην καθεστωτική επικράτηση της νεοφιλελεύθερης πολιτικής και της αντίληψης των πολιτικών τεχνοκρατών – διαχειριστών. Χαρακτηριστική η σύγχυση ανάμεσα στη λαϊκότητα και τον λαϊκισμό και η απαξίωση συλλήβδην κοινωνικών δράσεων ως συντεχνιακών.

-Στην ανάπτυξη μιας απορρυθμισμένης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, ιδιαίτερα του Χρηματοπιστωτικού συστήματος, χωρίς κανόνες και εποπτεία, και στην ενίσχυση οικονομικών συμφερόντων σε βάρος της Δημοκρατίας, των Ευρωπαϊκών και εθνικών θεσμών, που τελικά οδήγησε στην εκδήλωση της διεθνούς κρίσης.

-Στην επιβολή ως μονόδρομου για την αντιμετώπιση της κρίσης μιας περιοριστικής πολιτικής λιτότητας που εγκλώβισε τις χώρες στον φαύλο κύκλο της εσωτερικής υποτίμησης, της ύφεσης και της φτωχοποίησης.

-Στην απαξίωση κάθε φωνής διαμαρτυρίας και αναζήτησης μιας εναλλακτικής πολιτικής. Χαρακτηριστική η άποψη ότι πλέον δεν υφίσταται ο διαχωρισμός σε Αριστερά και Δεξιά, προβάλλοντας άλλες αντιθέσεις, όπως μεταρρυθμιστές και λαϊκιστές, θεωρώντας ως μεταρρύθμιση την απορρύθμιση και την αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους, Ευρωπαϊστές και Ευρωσκεπτικιστές, ταυτίζοντας αυθαίρετα την Ευρώπη με την επικρατούσα πολιτική λιτότητας.

-Στην άρνηση παραδοχής των ευθυνών της νεοφιλελεύθερης πολιτικής για την ενίσχυση φασιστικών δυνάμεων εξαιτίας των συνεπειών της παγκοσμιοποίησης και της κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο, αναπτύχθηκε και η θεωρία των δύο άκρων με προφανείς στόχους την μετατόπιση των ευθυνών, τον στιγματισμό της Αριστεράς και κάθε εναλλακτικής άποψης, ταυτίζοντας τες με την ακροδεξιά, αλλά και τον εξωραϊσμό ακροδεξιών δυνάμεων, επιδιώκοντας διαύλους επικοινωνίας με την εκλογική τους βάση.

Η αντίθεση Αριστεράς-Δεξιάς παραμένει κυρίαρχη, παρότι όχι μοναδική στον σύνθετο σημερινό κόσμο, γιατί εκπορεύεται από τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και ανισότητες. Έχει νόημα όσο υπάρχουν διαφορετικά συμφέροντα και επιδιώξεις, ισχυροί και αδύναμοι, συσσώρευση πλούτου και εκμετάλλευση, ανάγκη για μεγαλύτερη ισότητα, αλληλεγγύη και δικαιοσύνη. Διευρύνεται το περιεχόμενο της μέσα από την υποβάθμιση και τη ριζοσπαστικοποίηση των μεσαίων στρωμάτων από την κρίση, τα προβλήματα του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και την μετακίνηση πληθυσμών απελπισμένων μεταναστών και προσφύγων.

Γίνεται δραματικά επίκαιρη μπροστά στο φάσμα του νεοφασισμού και της μισαλλοδοξίας που βρίσκει πρόσφορο έδαφος στις Ευρωπαϊκές κοινωνίες της κρίσης.

Πέραν όμως από εύκολες και ανιστόρητες απλουστεύσεις και σκοπιμότητες, τα νέα δεδομένα υποχρεώνουν και τον ευρύτερο προοδευτικό χώρο με αυτογνωσία και θάρρος να αντιμετωπίσει αγκυλώσεις, λάθη και προκαταλήψεις. Είναι χαρακτηριστική η παρακμή Σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που συνθηκολόγησαν με τον νεοφιλελευθερισμό και η ανάδειξη νέων προοδευτικών ριζοσπαστικών δυνάμεων στην Αμερική και στην Ευρώπη.

Η Αριστερά επίσης πολλές φορές εγκλωβίζεται στη διαμαρτυρία, στην καταγγελία και στη δογματική προσέγγιση του Μαρξισμού, ξεχνώντας τα διδάγματα του ως μεθόδου ανάλυσης. Σε μια περίοδο που αλλάζουν ραγδαία τα μέσα παραγωγής και οι παραγωγικές σχέσεις με την έκρηξη της τεχνολογίας, των δικτύων και της επικοινωνίας, επηρεάζεται το θεσμικό - πολιτικό εποικοδόμημα και μεταβάλλονται οι κοινωνικές συνειδήσεις, η πολιτική της ανάλυση συνεχίζει σε μεγάλο βαθμό να αναφέρεται σε μια βιομηχανική κοινωνία του 20ουαιώνα.

Όπως το 1989 δεν τέλειωσε η Ιστορία, έτσι δεν τέλειωσαν η Πολιτική και οι ιδεολογίες. Σήμερα παραμένει επίκαιρη και αναγκαία μια προοδευτική πρόταση, με το βλέμμα στο μέλλον, που να απαντήσει στα νέα δεδομένα και την καταλυτική τους επίδραση στη Δημοκρατία, στην παραγωγή, στην εργασία και στον τρόπο ζωής.

βίντεο
16.12.2016 Ομιλία στην εκδήλωση Ecoleft για τις Διεθνείς εξελίξεις, την Ευρώπη και την Αριστερά
φωτογραφίες
18.04.2016 Ομιλία στην εκδήλωση της Ενωτική Κίνησης Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΕΚΕΑ), στο ξενοδοχείο «ΤΙΤΑΝΙΑ»