ομιλίες
18.04.2016

Ομιλία στο ξενοδοχείο «ΤΙΤΑΝΙΑ», στην εκδήλωση της Ενωτικής Κίνησης Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΕΚΕΑ), με θέμα: «Μνημόνια-Αριστερά-Προοδευτική Διακυβέρνηση»

Βασικά Σημεία Ομιλίας

Θέλω κατ’αρχάς να ευχαριστήσω την Ενωτική Κίνηση Ευρωπαϊκής Αριστεράς για την πρόσκληση και την διοργάνωση αυτής της επίκαιρης και σημαντικής εκδήλωσης.

Η περίοδος είναι δύσκολη, οι εξελίξεις άλλη μια φορά κρίσιμες, έντονος ο προβληματισμός, η ανησυχία και η ανάγκη διαλόγου για το πως και πότε θα καταφέρει η χώρα μας να βγει από την κρίση.

Τις συνέπειες σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο τις βιώνουμε καθημερινά όλα αυτά τα χρόνια.

Σε πολιτικό επίπεδο υπάρχει δυσπιστία για την ικανότητα της πολιτικής να οδηγήσει σε λύσεις, αίσθημα παραίτησης και αναζήτηση ατομικών λύσεων, στο βαθμό που οι συλλογικές δυσκολεύονται να δώσουν διέξοδο.

Ζούμε την επικίνδυνη διολίσθηση ενός μέρους της κοινωνίας σε μαύρα , νεοφασιστικά μονοπάτια, και την ανοχή προς την ακροδεξιά αντίληψη ενός μεγαλύτερου τμήματος του λαού.

Η Ευρώπη από όραμα ελπίδας και πλαίσιο σιγουριάς ταυτίζεται με την κρίση, τη λιτότητα, την αδυναμία προάσπισης της κοινωνικής της διάστασης.

Η πολιτική και προβάλλεται ως μέρος της κρίσης και όχι δύναμη αντιμετώπισης της.

Για την οικονομία της συζήτησης, θα αναφερθώ σε τέσσερα αλληλένδετα ερωτήματα.

ΠΡΩΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Έχει σήμερα νόημα, περιεχόμενο και δύναμη η Πολιτική;

-Η επιβολή της λογικής του μονόδρομου

-Η επικράτηση, και μάλιστα η θεσμοποίηση σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, της νεοφιλελεύθερης αντίληψης

-Η αποδυνάμωση Ευρωπαϊκών και εθνικών θεσμών και η καταλυτική επίδραση εξωθεσμικών, οικονομικών συμφερόντων στην άσκηση της πολιτικής

-Η σφοδρή πολεμική σε κάθε προσπάθεια διατύπωσης και εφαρμογής εναλλακτικής πρότασης, το ζήσαμε με δραματικό τρόπο πέρυσι,

Όλα αυτά καλλιεργούν την απαξίωση και την ισοπέδωση της πολιτικής.

Βέβαια, οι θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού, όπως δεν αναγνωρίζουν το ρόλο του κράτους παρά μόνο στα ελάχιστα στοιχειώδη, έτσι προωθούν και την αντίληψη των καλών διαχειριστών, των μάνατζερς, των μετα-πολιτικών σχημάτων ή των ουδέτερων οικουμενικών κυβερνήσεων.

Γιατί άλλο ο διάλογος και η αναζήτηση συγκλίσεων, ιδιαίτερα σε μεγάλα και κρίσιμα θέματα μέσα από τη σύνθεση θέσεων και απόψεων, και άλλο η λογική της απλής διαχείρισης μιας προαποφασισμένης έξωθεν πολιτικής.

Με θάρρος και ειλικρίνεια οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι η κρίση που βιώνουμε έχει και ενδογενείς και εξωγενείς αιτίες.

Οι ενδογενείς αφορούν στρεβλές πλευρές της ανάπτυξης της οικονομίας, την έμφαση στην κατανάλωση και όχι στην παραγωγική προσαρμογή, την ανάγκη ανασυγκρότησης και αναβάθμισης του δημόσιου τομέα, και την προσαρμογή του ιδιωτικού αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα, καθώς και αυτά που εκπορεύονται από τις νέες τεχνολογίες, την καινοτομία και τις νέες μεθόδους παραγωγής και εμπορίας.

Άλλο όμως η ανάγκη δημοσιονομικής εξυγίανσης και εξορθολογισμού στο πλαίσιο μιας συνολικής ανασυγκρότησης της οικονομίας, συμβατής με τις κονωνικές ανάγκες και τις δυνατότητες της χώρας μας, και άλλο αυτός ό αδιέξοδος υφεσιακός φαύλος κύκλος που έχει επιβληθεί όλα αυτά τα χρόνια.

Γιατί η ελληνική κρίση πυροδοτήθηκε και βάθυνε τόσο από την διεθνή κρίση, όσο και από τις εμμονές και ιδεοληψίες που επικράτησαν στην Ευρώπη ως προς την αντιμετώπιση της.

Η κρίση όμως που εκδηλώθηκε πρώτα στην Αμερική και μετά στην Ευρώπη το 2008, δεν ήταν φυσικό φαινόμενο και νομοτελειακό γεγονός. Ήταν αφενός το αποτέλεσμα των δομικών στρεβλώσεων και χαρακτηριστικών ενός ασύδοτου διεθνοποιημένου κερδοσκοπικού οικονομικού συστήματος, και αφετέρου των πολιτικών αποφάσεων που το εξέθρεψαν και άφησαν ανοχύρωτες χώρες και οικονομίες.

Πολιτικές οι αποφάσεις τη δεκαετία του ’90 που άνοιξαν την Κερκόπορτα για όσα ανεξέλεγκτα ακολούθησαν.

Πολιτικές οι αποφάσεις που επέτρεψαν τη διαφυγή σε φορολογικούς παραδείσους τεράστιου συσσωρευμένου πλούτου, που εκφεύγει από την εθνική φορολογία και στερεύει τους πόρους του κοινωνικού κράτους.

Πολιτικές αποφάσεις η στροφή από τις παραγωγικές και τις αναπτυξιακές επενδύσεις στο κερδοσκοπικό κεφάλαιο και τα χρηματιστηριακά παιχνίδια.

Πολιτικές αποφάσεις η εγκατάλειψη της αναδιανεμητικής στήριξης του Κοινωνικού κράτους και η καταφυγή στον δανεισμό.

Πολιτική απόφαση η απροθυμία ρύθμισης και κανόνων των διεθνών αγορών, και το αυξανόμενο φορολογικό και κοινωνικό dumping, κάτω από το πρόσχημα της ανταγωνιστικότητας.

Πολιτικές, εξάλλου, ήταν και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο οι αποφάσεις για την σταδιακή αποδυνάμωση των ασφαλιστικών δικλείδων που συγκροτούσαν το Ευρωπαϊκό κεκτημένο – το Κοινωνικό συμβόλαιο της Ε.Ε. δηλαδή:

-ΟΝΕ και σύγκλιση επιπέδων ανάπτυξης.

-Εσωτερική αγορά και συνοχή

-Διεύρυνση και εμβάθυνση

-Διασφάλιση δημοσίου συμφέροντος, δημοσίων υπηρεσιών και κοινωνικών δικαιωμάτων.

Πολιτική η απόφαση για τη μεγάλη και αναγκαία στρατηγικά διεύρυνση με τις χώρες την Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, της Κύπρου και της Μάλτας, χωρίς όμως διασφάλιση των αντίστοιχων θεσμικών και οικονομικών προϋποθέσεων, ακόμη και ο κοινοτικός προϋπολογισμός μειώθηκε, ενώ άλλαξε ο συσχετισμός στις αποφάσεις. Η σταθερά του Γαλλογερμανικού άξονα εξασθένησε και περάσαμε σε μια πολιτική και οικονομική ηγεμονία της Γερμανίας και των δορυφόρων της.

 Στην πραγματικότητα από το 2010 βιώνουμε συνθήκες θεσμικής εκτροπής στην ΕΕ.

 Οι προβλέψεις των Συνθηκών που αφορούν τον κοινωνικό τομέα, τις δημόσιες υπηρεσίες, την αρχή της συνοχής και της ανάπτυξης και τη συλλογική αυτονομία έχουν καταστεί ανενεργές. Παράλληλα και πέρα από της αρχές της Ευρωπαϊκής Συνθήκης, θεσμοθετήθηκε η μονόπλευρη περιοριστική πολιτική με ακραίο νεοφιλελεύθερο πρόσημο στην Ευρωζώνη.

Η επιβολή της παρουσίας του ΔΝΤ ήταν ήττα της Ευρώπης. Επιβλήθηκε από την Γερμανία, και συνεχίζει όπως φάνηκε τις τελευταίες μέρες, αρχικά στο ελληνικό πρόγραμμα για να μην αναγνωριστεί η Ευρωπαϊκή διάσταση της κρίσης, και στη συνέχεια για λόγους πολιτικού συσχετισμού με τους θεσμούς της ΕΕ και τα άλλα κράτη μέλη στο Συμβούλιο Υπουργών.

Και ενώ δεν αποδέχονται την πολιτική διαπραγμάτευση, καθαρά πολιτική είναι η εμμονή στην ίδια αποτυχημένη υφεσιακή συνταγή αδιαφορώντας για τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

Επειδή πολιτικές είναι οι αποφάσεις, πολιτικές μόνο μπορεί να είναι και οι λύσεις, όσο δύσκολο και αν φαίνεται.

Η μάχη παραμένει πολιτική, για να είναι όμως αποτελεσματική και αξιόπιστη χρειάζεται να βασίζεται σε στρατηγική, πρόγραμμα, να ενισχύει τους θεσμούς υλοποίησης, να εμπνέει και να συγκροτεί κοινωνικό μέτωπο, και μέσα από προτάσεις και συμμαχίες στην Ευρώπη να παλεύει για αλλαγή συσχετισμών και πολιτικής.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Έχει νόημα και περιεχόμενο στις μέρες μας η αντίθεση Αριστερά- Δεξιά;

Ο Μπόμπιο είχε αναφέρει ότι συνήθως όσοι αρνούνται αυτήν την κυρίαρχη αντίθεση στην κοινωνία, γιατί φυσικά δεν είναι η μόνη, συνήθως μιλούν από την πλευρά της δεξιάς, και του νεοφιλελευθερισμού θα πρόσθετα.

Δεν είναι τυχαίο που τόσο από την πλευρά της συντήρησης όσο και του αυτοαποκαλούμενου Κεντροαριστερού-μεσαίου χώρου προβάλλουν άλλες αντιθέσεις, όπως:

Μεταρρυθμιστές και λαϊκιστές, όπου η μεταρρύθμιση αφορά απορύθμιση και μείωση του κοινωνικού κράτους και εργασιακού πλαισίου.

Ευρωπαϊστές και αντι- Ευρωπαϊστές/εθνικολαϊκοί, ταυτίζοντας αυθαίρετα την Ευρώπη με την επικρατούσα πολιτική λιτότητας.

Η αντίθεση Αριστερά-δεξιάς, Προοδευτικών και συντηρητικών δυνάμεων δεν είναι μια προσχηματική διάκριση πολιτικής και κομματικής γεωγραφίας.

Παραμένει κυρίαρχη γιατί εκπορεύεται από τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και ανισότητες. Έχει πάντα νόημα όσο υπάρχουν διαφορετικά οικονομικά και κοινωνικά συμφέροντα και επιδιώξεις, δυνατοί και αδύναμοι, συσσώρευση πλούτου και εκμετάλλευση.

Διευρύνεται το περιεχόμενο της μέσα από την υποβάθμιση και την ριζοσπαστικοποίηση των μεσαίων στρωμάτων από την κρίση, τα προβλήματα του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής, τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις και την μετακίνηση πληθυσμών απελπισμένων μεταναστών και προσφύγων.

Γίνεται δραματικά επίκαιρη μπροστά στο φάσμα του νεοφασισμού και της μισαλλοδοξίας που βρίσκει πρόσφορο έδαφος στις ευρωπαϊκές κοινωνίας της κρίσης και της ανασφάλειας.

Αποκτά νέο νόημα και οφείλει να εμπλουτιστεί στα νέα οικονομικά, κοινωνικά και τεχνολογικά δεδομένα και την καταλυτική τους επίδραση στην λειτουργία των θεσμών, την  παραγωγή, την εργασία, την επικοινωνία και τον τρόπο ζωής.

Η Αριστερά πολλές φορές εγκλωβίζεται στη δογματική προσέγγιση του Μαρξισμού και ξεχνά τα διδάγματα του ως εργαλείο και μέθοδο ανάλυσης.

Δηλαδή, όταν σήμερα συνεχώς αλλάζουν τα μέσα παραγωγής με την έκρηξη της τεχνολογίας, είναι φυσικό να αλλάζουν και οι παραγωγικές σχέσεις και το θεσμικό - πολιτικό εποικοδόμημα. Όμως, πολλές φορές η πολιτική μας συνεχίζει να αναφέρεται σε μια βιομηχανική κοινωνία του 20ου αιώνα που πλέον δεν υφίσταται ούτε οικονομικά ούτε κοινωνιολογικά.

 Γι αυτό είναι ανάγκη να αναδεικνύουμε την Αντίθεση Αριστερά και Δεξιάς, με σταθερές τις αρχές και αξίες μας, εμπλουτίζοντας την πολιτική αποτύπωση της λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες και τις συνθήκες του σήμερα και του αύριο.

Όπως το 1989 δεν τέλειωσε η Ιστορία, έτσι δεν τέλειωσε η πολιτική και οι ιδεολογίες.

Η επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού και η αποδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών οδήγησε σε κρίση την πολιτική και ιδιαίτερα τον ευρύτερο προοδευτικό χώρο. Κρίση δεν πέρασαν μόνο τα κομμουνιστικά κόμματα.

Χαρακτηριστική είναι η παρακμή των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που έχασαν τη ψυχή τους όταν απαρνήθηκαν τη μεικτή οικονομία, τα διδάγματα του Κέυνς, το κοινωνικό κράτος και τα εργασιακά δικαιώματα, και είτε επιχείρησαν να συνθηκολογήσουν με τον νεοφιλελευθερισμό είτε ταυτίστηκαν και συγκυβέρνησαν μαζί με τις δυνάμεις που τον εκφράζουν.

Αυτό και σε συνδυασμό με την κρίση οδήγησε αφενός σε μια νέα ριζοσπαστικοποίηση του προοδευτικού χώρου, το βλέπουμε παντού, όχι μόνο στη χώρα μας με την ανάπτυξη του ΣΥΡΙΖΑ και την συσπείρωση ευρύτερων δυνάμεων γύρω του εκλογικά ( ΗΠΑ/ Σάντερς, Βρεταννία /Κόρμπιν, στις χώρες του Νότου), αλλά και αφετέρου σε αυτήν την ιδιόμορφη Κεντροαριστερά χωρίς ιδεολογικό στίγμα και κοινωνική αναφορά, που νοιώθει πιο άνετα με τη ΝΔ, διατηρώντας μέτωπο απέναντι στην Αριστερά.

ΤΡΙΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: και το πλέον κρίσιμο, Τι περιθώρια έχει σήμερα στο ασφυκτικό πλαίσιο του Μνημονίου να κάνει την διαφορά μια προοδευτική κυβέρνηση. Μπορεί να υπάρξει προοδευτική διακυβέρνηση, ποια τα χαρακτηριστικά της;

Τον Γενάρη του 2015 μια ευρεία πολιτική και κοινωνική πλειοψηφία στήριξε τον ΣΥΡΙΖΑ για την αλλαγή πολιτικής και μια νέα διαπραγμάτευση.

Τον Ιούλιο μια ακόμη ευρύτερη πλειοψηφία στήριξε το Όχι στο Δημοψήφισμα, για ενισχύσει τη διαπραγμάτευση και τη θέση της χώρας στην Ευρώπη.

Τον Σεπτέμβρη, παρά το δύσκολο αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης και το αίσθημα απογοήτευσης προσδοκιών, πάλι μια καθαρή πλειοψηφία έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ.

Η ψήφος αυτή είχε σημασία γιατί ήταν συνειδητή, με γνώση του νέου μνημονίου και με καθαρή επιλογή της Ευρωπαϊκής πορείας.

Πολλές οι εξηγήσεις. Αναγνώριση της προσπάθειας που καταβλήθηκε και των δυσχερειών. Φόβος για τη θέση της χώρας και επίγνωση κινδύνων από μια έξοδο από το Ευρώ. Μνήμη για το πώς εξελίχθηκε η κρίση. Προσδοκία μιας καλύτερης εφαρμογής του νέου δύσκολου προγράμματος με δικαιότερο τρόπο και ελπίδα για μια νέα προσπάθεια βελτίωσης στην πορεία.

Η έκφραση όμως εμπιστοσύνης σημαίνει ταυτόχρονα και ανάθεση ευθύνης!

Οι μέρες που διανύουμε είναι κρίσιμες, όλοι ευχόμαστε να κλείσει γρήγορα και με τον καλύτερο και κοινωνικά δικαιότερο  τόπο η αξιολόγηση, να μην συνεχίζεται αυτή η εκκρεμότητα που λειτουργεί ως πολιτικό και ψυχολογικό ανάχωμα στην άσκηση της πολιτικής και στην οικονομία.

Αυτό όμως είναι και το κομβικό χρονικό σημείο για το ξεδίπλωμα ενός ολοκληρωμένου πολιτικού σχεδίου, που να εξισορροπεί δεδομένων τις υφεσιακές και κοινωνικές συνέπειες που θα επιφέρουν τα νέα μέτρα.

Η προσπάθεια εκ των πραγμάτων πρέπει να γίνεται και σε Ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο!

Στην Ευρώπη διαφαίνεται μια κινητικότητα, παρότι τα πράγματα κινούνται αργά και συμβιβαστικά, για βελτίωση των συσχετισμών τόσο σε επίπεδο θεσμών, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΕΚΤ (σημαντική η απόφαση για ποσοτική χαλάρωση), ΕΚ όσο και στις χώρες του Νότου.

Κινητικότητα υπάρχει και στα Σοσιαλιστικά κόμματα και προβληματισμός τώρα που οι συνέπειες είναι ορατές και σοβαρές, άνοδος ακροδεξιάς, ύφεση, κοινωνική έκρηξη και ανασφάλεια, ρήγματα συνοχής εντός ΕΕ όπως φάνηκε με το προσφυγικό πρόβλημα, φυγόκεντρες δυνάμεις /φόβος Brexit.

Η αλλαγή στην Ευρώπη θα γίνει τελικά από την ανάγκη, με τεράστιο όμως κόστος λόγω της καθυστέρησης και της ιδεοληψίας της επικρατούσας πολιτικής.

Στο εσωτερικό επιγραμματικά αναγκαίες προτεραιότητες είναι η αναδιάρθρωση του χρέους, η αποτελεσματική στήριξη και επανένταξη των πιο αδύναμων και ανέργων, ένα πρόγραμμα οικονομικής, αναπτυξιακής, παραγωγικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης, δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, αξιοποίηση συγκριτικών  πλεονεκτημάτων, θέσεις εργασίας, ενίσχυση δημοκρατίας, θεσμών, δικαιωμάτων.

ΤΕΤΑΡΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ σε σχέση με την διαμόρφωση ενός ευρύτερου Προοδευτικού Πόλου.  Σήμερα ο λαός, ή χώρα μας, οι πολίτες ζητούν ελπίδα και προοπτική. Ένα σχέδιο ανασυγκρότησης απαιτεί στρατηγική, στόχους, ισχυρό πολιτικό και κοινωνικό μέτωπο δημοκρατικής και κοινωνικής αλλαγής και εξόδου από την κρίση.

Υπενθύμιση ότι ιστορικά στις κρίσιμες στιγμές η συνάντηση, σύνθεση και συμπόρευση αριστερών, σοσιαλιστικών, προοδευτικών δυνάμεων, και ριζοσπαστών δημοκρατών με πατριωτικό, δημοκρατικό, κοινωνικό πλαίσιο και στόχους, αποκτούσε μαζικότητα και δυναμική, διαμόρφωνε ισχυρά μέτωπα και κοινωνικές συμμαχίες (ΕΑΜ, Ανένδοτος-114, αντιδικτατορικός αγώνας, κίνημα της Αλλαγής στη μεταπολίτευση). Διαφορετικές εποχές, διαφορετικά μέσα, κοινή η ανάγκη μιας προοδευτικής δημοκρατικής και κοινωνικής προοπτικής.

Αν αυτή η ευκαιρία αποτύχει θα είναι δραματικό για τη χώρα, αλλά και για κάθε μελλοντική εναλλακτική προοδευτική προσπάθεια, ενώ μπορεί να δούμε το πολιτικό εκκρεμές να γέρνει επικίνδυνα ακροδεξιά και αυταρχικά.

Ζούμε και θα ζήσουμε τα επόμενα χρόνια ακόμη πιο έντονα μεγάλες αλλαγές, γεωπολιτικές ανακατατάξεις, αλλαγές συσχετισμών, ολοένα και μεγαλύτερες μετακινήσεις πληθυσμών λόγω πολέμων, φτώχειας και κλιματικών αλλαγών

Οι διεθνείς και Ευρωπαϊκοί θεσμοί πρέπει να προσαρμοστούν σε μια νέα εποχή, καθώς οικοδομήθηκαν σε μεταπολεμικές συνθήκες.

Ειρήνη, συνεργασία, Δημοκρατία και δικαιώματα, βιώσιμη ανάπτυξη, κοινωνική δικαιοσύνη, κανόνες, ρύθμιση, καταπολέμηση ανισοτήτων, μια συγκροτημένη απάντηση στον νεοφιλελευθερισμό, ενίσχυση του δημοσίου συμφέροντος είναι τα μεγάλα αιτήματα και οι ανάγκες της περιόδου.

Ο Μαρξ είπε ότι σε κάθε εποχή απελευθερώνει η συνείδηση της κοινωνικής αναγκαιότητας.

Με Ιστορική μνήμη και γεωπολιτική συνείδηση των εξελίξεων, με πυξίδα τις κοινές αρχές και αξίες μας, με επίγνωση των αναγκών του σήμερα και το βλέμμα μπροστά, ανάμεσα στη μοιρολατρική αποδοχή του νεοφιλελεύθερου μονόδρομου, και τη δογματική ιδεολογική καθαρότητα και την ασφάλεια της άρνησης, αξίζει μια Αριστερά που είναι Ευρωπαϊκή και ριζοσπαστική, αλλά δεν περιορίζεται στην διαμαρτυρία, που τολμά να αναλάβει ευθύνες διακυβέρνησης, που δεν φοβάται να είναι πλειοψηφική και πλουραλιστική και αγωνίζεται να αλλάξει το σήμερα για να συνδιαμορφώσει το αύριο.

βίντεο
08.02.2015 Στην εκπομπή «Σαββατοκύριακο» της ΝΕΡΙΤ
φωτογραφίες
18.04.2016 Ομιλία στην εκδήλωση της Ενωτική Κίνησης Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΕΚΕΑ), στο ξενοδοχείο «ΤΙΤΑΝΙΑ»